27.10.10

Paspoort

door Hafid Bouazza


Zowel staatssecretaris Marlies Veldhuijzen van Zanten als VVD-kamerlid Bart de Liefde bezit twee paspoorten. Om te zeggen dat de discussie over de dubbele nationaliteit weer in alle hevigheid oplaaide is overdreven; er was een korte flakkering, vooral gericht tegen Mark Rutte, die voorheen wel moeite had met de dubbele nationaliteit van Nebahat Albayrak, maar heden niet met die van Van Zanten.

Ondertussen prijken ook bij Coskun Çörüz (CDA) en Malik Azmani (VVD) twee paspoorten als pochetten op de fiere boezem. Geert Wilders diende voorheen een motie van wantrouwen tegen Albayrak, maar ziet daar in het geval van Van Zanten (en ik neem aan ook in het geval van De Liefde) van af. Niet alleen Mark Rutte is niet ‘koersvast’, in de woorden van Job Cohen, maar Geert Wilders evenmin.

Het geheel zal wel met een sisser aflopen en dat zou ik nu heel jammer vinden. Deze zaak verdient zeker aandacht en is belangrijker dan dat hij met een schouderophalen aan de kant moet worden geschoven. Een paspoort is uiteindelijk meer dan een ‘geleidetoegang’ en dat wordt het pas wanneer men er om andere dan pragmatische redenen aan hecht. Onvermijdelijk vertelde Albayrak dat ze trots was op beide paspoorten. De twee paspoorten symboliseren voor haar de twee culturen die zij blijkbaar of schijnbaar in zich verenigt. Van mij mag ze glimmen van trots als een opgepoetste theepot; waarom die trots (een woord dat ik niet meer kan horen) alleen via twee documenten tot uiting gebracht zou kunnen worden, ontgaat mij in het geheel. Wat een onzin.

Maar als ze nu stelt dat Mark Rutte zijn verontschuldigingen zou moeten aanbieden aan 1 miljoen Nederlanders voor zijn bezwaar in 2007 tegen de dubbele nationaliteit, dan veer ik toch wel even op. Het behoeft geen uitleg dat met ‘de 1 miljoen Nederlanders’ moslims worden bedoeld, en dan voornamelijk Marokkanen en Turken. Zo wordt de 1,5 miljoen van Geert Wilders de 1 miljoen van Albayrak: wat een invloed heeft Wilders toch.

Wie zegt dat Albayraks 1 miljoen allemaal twee paspoorten bezitten? De schrijver dezes in elk geval niet – ik heb mijn Marokkaanse paspoort niet verlengd en al slaat men mij dood, ik weet niet waar het gebleven is. En de enige andere Marokkaanse Nederlander (zulke krompraat krijg je er nu van) van wie ik weet dat hij zijn Marokkaanse reisdocument ook niet heeft verlengd, is schrijver en voormalige Parool-columnist Asis Aynan. Dat is dus 1 miljoen min twee, mevrouw Nebahat Albayrak.

Nu kunnen Turken afstand doen van hun paspoort; ze krijgen er een roze document voor terug waarmee ze alle rechten in het moederland behouden. In Marokko geboren Nederlanders mogen en kunnen echter geen afstand doen van hun Marokkaanse paspoort. Ik zal nooit de dag vergeten dat ik mijn Nederlandse paspoort ging ophalen en de Marokkaanse wilde inleveren: het groene verleden voor het rode heden. Dat werd echter geweigerd. ”We mogen dat niet aannemen, meneer.”

Waar het op neer komt is dat Nederlanders van Marokkaanse ouders en grootouders en overgrootouders enzovoorts in Nederland Marokkaanse onderdanen blijven. Ook al zijn ze hier geboren. Maxime Verhagen toonde in 2008 enige holle verbazing toen de Marokkaanse minister van Buitenlandse Zaken opmerkte dat de Marokkaanse immigranten en hun kinderen in Nederland de zeventiende provincie van Marokko vormden. Mooie metonymie: een bevolking niet demografisch beschouwd, maar topografisch. Hij had ook nog gelijk. Marokkanen in Nederland vallen tevens onder de Marokkaanse wet. Behalve de enkeling, zoals ik, die weigert de gang naar het Marokkaanse consulaat te maken om daar zijn kinderen te registreren – als de naam van het kroost goedgekeurd wordt - of zijn paspoort te verlengen. En in beide gevallen een miserabele dag door te brengen in een gebouw van Sovjetbeton.

Als ik het mij wel herinner zou Verhagen een ‘stevig gesprek’ met de desbetreffende minister van Buitenlandse Zaken hebben gevoerd. (Bij ‘stevig’ denk ik dan dat er geen madeleines bij de thee zijn genuttigd, maar krakelingen. Die knarsen.) Gelooft er iemand dat noch Bos, noch Verhagen wist hoe de vork in steel zat? Het was Ernst Hirsch Ballin, die heden zo met ons begaan is en zich zulke zorgen over ons maakt dat hij elke seconde van elke dag wil weten wat we uitspoken en waar we virtueel uithangen en of we niet met enge vreemden spreken, die in de jaren ’80 van de vorige eeuw een regeling heeft getroffen waarbij Marokkanen een Nederlands paspoort konden aanvragen, op voorwaarde dat ze geen afstand namen van hun Marokkaanse.

Dit is een molensteen die ik niet graag draag en die ik weiger te dragen. In het bevolkingsregister staat mijn nationaliteit genoteerd als Marokkaans/Nederlands. Let op de scheve kruk tussen beide denotaties. Wat moet ik hiermee? Tijdens het proces tegen Geert Wilders hoorde ik Mohammed Rabbae een of andere psychiater aanhalen die beweerde dat het relatief hoge aantal schizofreniegevallen onder allochtonen veroorzaakt zouden kunnen zijn door de uitlatingen van de politicus. Ik hoorde geen gelach uit de zaal opklinken. Nu heb ik in elk geval een oorzaak gevonden voor mijn stemmingswisselingen. Zie mijn bevolkingsregister.

Het gaat er mij niet om of mensen verschillende nationaliteiten mogen bezitten, het gaat mij erom dat er een keuzevrijheid moet bestaan. En die bestaat er officieel voor mensen met dezelfde achtergrond als ik niet. Die erin berusten (bijna allen), begrijpen niet waar ik mij druk over maak. Ik maak me druk en woedend om de onmogelijkheid om te kiezen. Het is blijkbaar makkelijker te berusten in dwang dan te vechten voor keuzemogelijkheid.

Dit is lafheid vermommen als trots op een opgedrongen culturele cocktail. In mijn visie is cultuur complexer dan een document met een pasfoto waar je nooit op lijkt (‘Zie ik er zo uit?”). In plaats van trots te zijn op een cultuur waar men in feite niets aan heeft bijgedragen (behalve dan in demografisch opzicht), is het beter die cultuur te verrijken door zijn krocht open te breken om de frisse lucht en zonnestralen van de nieuwe cultuur er binnen te laten.

Het is dan ook hypocriet van Turken en Marokkanen om te beweren dat hun dubbele paspoort niets met loyaliteit te maken heeft. Daar heeft het alles mee te maken. In het geval van de Turken moge het duidelijk zijn: het is een materialisatie van een al dan niet werkelijke bakermat. Voor Marokkanen is het een speen die in de mond wordt geramd en die je er niet meer mag uitspugen.

Het zou een bijzonder instructief experiment zijn om Marokkanen te laten kiezen tussen een Nederlands of een Marokkaans paspoort en dan de resultaten te bestuderen. Ik kan de uitkomst wel raden. Misschien klinkt dit wat cryptisch, maar ik zou willen zeggen: het lichaam is wel geland, maar de geest is onwillig.

Hafid Bouazza (1970) is schrijver en essayist. Hij publiceerde eerder onder meer De voeten van Abdullah (E. du Perronprijs 1996), Momo, Een beer in bontjas (Boekenweekgeschenk 2001), Salomon, Paravion (De Gouden Uil 2004), Spotvogel (2009) en Heidense Vreugde (2011). Daarnaast vertaalt hij poëzie en schreef hij toneelstukken.

Geen opmerkingen:

Een reactie posten