30.6.07

Biologie

door Loor


Toen ik onlangs een telefoontje van een bevriende journalist kreeg, die mij vroeg of ik, Loor, de gedoodverfde expert op het gebied van rampzalige afspraakjes en relaties, mee wilde werken aan de reportage Singles: zielig of juist zielsgelukkig van het weekblad Aktueel, moest ik even stevig nadenken over een passend antwoord.
Want was ik op dat moment nu single, semi-single of ongemerkt toch weer beland in alweer een heftige maar instabiele relatie met, jawel, laat ik er maar niet omheen draaien, de immer hartstochtelijk op grootwild jagende Ex der Exen. De man die nog niet zo gek lang geleden aan mij (en ik aan hem) had bekend dat ik eigenlijk, als puntje bij paaltje kwam, en als hij er nog eens goed over nadacht, wat hij op gezette tijden ook zeker had gedaan, dat ik toch wel - en dat had hij zich veel eerder moeten realiseren, dat gaf hij ruiterlijk toe – dat ik toch echt zijn Grote Liefde was.

En zo kwam het dat we voor de derde keer en in volle vaart aan een nieuw avontuur begonnen. En hij riep alsmaar dapper dat hij de Nieuwe en Verbeterde Versie van zichzelf was geworden. En ik dacht, na al die tijd zonder hem te hebben geleefd, dat hij me niet meer zo raken kon, daar, in het diepst van mijn hart en wezen. Omdat ik toch maar mooi gelouterd uit de strijd die Liefdesverdriet heet was gekomen. Het ging, zo alles bij elkaar genomen, toch verdomd lekker met me. Dus zou alles nu anders zijn.

Maar na verloop van tijd was er toch weer dat eeuwige wildbestand dat door Ex hoogstpersoonlijk en op Europees niveau in toom gehouden moet worden. En natuurlijk hechtte ene Loor zich weer aan deze man, die tweehonderd kilometer bij haar vandaan woont en met haar vooral een Bijzonder Losse Verbintenis wenst te behouden. En nee, we waren niet in ons eigen tegendeel veranderd. Natuurlijk niet.

Hoe komt het toch dat twee redelijk intelligente en volwassen mensen, met alle kennis die zij over elkaar en zichzelf hebben, steeds weer denken dat de Liefde allesoverstijgend is? Dat het ‘deze keer’ wel gaat lukken?

Tijdens mijn zoektocht naar zinnige antwoorden op deze prangende vraag viel mijn oog op het artikel Het verliefde brein van Dick Swaab (NRC, 3 mei 2008), hoogleraar neurobiologie aan de Universiteit van Amsterdam. In dit artikel las ik dat bij hevige verliefdheid de gebieden diep onderin de hersenen de dienst uitmaken. Bij de verschillende stadia van ons liefdesleven zijn blijkbaar een groot aantal hersenprocessen betrokken, zoals bij: a) verliefdheid, b) seksuele opwinding, c) hechting die gericht is op een langere verbintenis en d) moederlijk gedrag.

Swaab constateerde dat deze stadia heel goed onafhankelijk van elkaar kunnen functioneren, terwijl Moeder Natuur dit eigenlijk niet zo heeft bedoeld. Zo stelt hij dat bij een plotselinge en intense verliefdheid nimmer sprake kan zijn van ‘een vrije keuze’ of ‘een weloverwogen besluit’. “Het overkomt je, het is pure biologie”, aldus Swaab. Waarbij hij onder meer een citaat aanhaalt van de filosoof Plato, die de seksuele impuls als de vierde vorm van de ziel zag, gelokaliseerd onder de navel, en die hij kenmerkte als: “Volledig irrationeel, een ziel die bovendien geen discipline accepteert.” De Amerikaanse schrijver Ambrose Bierce nuanceerde dit door te stellen: “Verliefdheid is een vorm van tijdelijke waanzin die genezen kan worden door te trouwen”.

Verder lees ik dat bij verliefden de bloedspiegel van het stresshormoon cortisol omhoog gaat, als uiting van de stressvolle situatie waarin ze verkeren. De stimulatie van de bijnier bij deze stressrespons is er de oorzaak van dat de testosteronspiegels bij verliefde vrouwen omhoog gaan, en bij mannen omlaag. Pas als de verliefdheid langer bestaat, wordt de prefrontale hersenschors geactiveerd (het voorste deel van de hersenen waarmee gepland, gewikt en gewogen wordt). Als er vervolgens een stabiele paarvorming optreedt, verdwijnt de activatie van de stress-as en de veranderingen in de testosteronspiegels. De zintuiglijke verwerking in de hersenschors speelt natuurlijk ook een rol tijdens die eerste opwindende periode: we hebben onze partner gezien, gevoeld en geroken. Maar een bewuste keuze voor deze persoon is het niet.

Iemand die plotseling op de ‘verkeerde’ verliefd is geworden, kun je niet toebijten dat diegene zijn of haar hersenen had moeten gebruiken. Dit doen verliefden namelijk wel, maar de delen van de hersenschors die na een afgewogen en bewust oordeel tot een andere beslissing hadden kunnen komen, zoals de prefrontale cortex, komen helaas te laat in het proces aan bod.

Ziezo. Eindelijk erkenning. Ik kan er helemaal niets aan doen dat ik in een oeverloze non-relatie met Ex ben blijven hangen. Ik gebruikte wel degelijk mijn hersenen, maar het was goddomme mijn prefrontale cortex die maar niet geactiveerd werd. Logisch, want Ex en ik hanteerden jarenlang een strakke status quo, waarbij het erop neerkwam dat we elkaar slechts een overzichtelijk aantal uren per maand zagen, terwijl een volgende en rustgevende stap niet genomen werd. Niks stabiele paarvorming. Met als gevolg dat mijn testosteron- en cortisolspiegels naar levensbedreigend hoge waarden stegen.

Toch vrees ik dat in deze situatie de biologische verstoring met name mij heeft geplaagd, terwijl de dikke en knoestige hersenschors van Ex zijn prefrontale cortex keer op keer te slim af is. Of zoiets. Een benijdenswaardige uitzondering op de theorie van Swaab?

De journalist, die ik het bovenstaande nogal omslachtig voorlegde, niet in staat hem meteen een bevredigend antwoord te geven, hoorde mijn stoffige betoog geduldig aan. Waarna hij heel verhelderend vaststelde dat ik me weer mag aansluiten bij de bijna drie miljoen (!) singles in Nederland. Drie miljoen mannen en vrouwen die blijkbaar niet in staat zijn elkaar te vinden. Vrezen zij, net als ik, ooit weer tot een verliefde en dus willoze amoebe te verworden? In de steek gelaten door een haperende prefrontale cortex?

Lang leve de bewustwording en de inzichtelijke artikelen van mensen als Swaab. Onze onbevangenheid in deze berekenende wereld zal langzaam maar zeker steeds kleiner worden. En miljoenen alleenstaanden zijn ernstig verdwaald geraakt in het Doolhof der Keuzemogelijkheden. Zullen we elkaar uiteindelijk vinden en lukt het ons vooral zielstevreden te worden? De ideale gemoedstoestand tussen zielig en zielsgelukkig? Ik vermoed dat de problemen rond wereldvrede, hongersnood en armoede eerder de wereld uit zijn.